Je mechanische horloge loopt al weken keurig gelijk met je telefoon en dan opeens wint het drie, vier minuten per dag. Geen klap gehad, niet laten vallen, gewoon een normale dag gehad. Bij Ruben op de redactie gebeurde dat vorige maand met zijn eigen Seiko en de boosdoener bleek verrassend alledaags: de MagSafe-lader naast zijn bed.
Magnetisme is een van de meest onderschatte oorzaken van een horloge dat gek doet. Niet gek gek, gewoon een paar minuten per dag te snel of te langzaam, precies genoeg om je gek te maken zonder dat je doorhebt waarom.
Wat magnetisme met je uurwerk doet
In een mechanisch horloge zit een haarveertje, een spiraaltje van vaak niet meer dan een paar tiende millimeter dik, dat de onrust op en neer laat trillen. Elke trilling is een tik. Komt dat veertje in de buurt van een sterk magnetisch veld, dan trekken de windingen naar elkaar toe en gaat de effectieve lengte van de veer omlaag. Een kortere veer trilt sneller, en dus loopt je horloge voor. Soms een minuut per dag, soms tien.
Het gaat hier niet om zware industriële magneten. Alledaagse spullen zijn al genoeg: de magnetische sluiting van een tas, een koptelefoon, de speaker in je laptop, en inderdaad, de MagSafe-lader van je telefoon. Die laatste is berucht, want hij is precies zo sterk dat een paar seconden ernaast al voelbaar effect heeft.
Zo controleer je het zelf
Je hebt geen dure apparatuur nodig om magnetisme te checken. Leg een gewoon analoog kompas plat op tafel en houd je horloge er langzaam naar toe. Beweegt de naald mee met je horloge, dan zit er magnetisme in de kast of het uurwerk.
Een tweede, betrouwbaardere check: hou je horloge een paar dagen bij en noteer het verschil met je telefoon elke ochtend. Loopt het steeds ongeveer hetzelfde aantal minuten voor of achter, dan is dat vaak gewoon de normale gangreserve van het uurwerk. Springt het verschil opeens van een paar seconden naar meerdere minuten per dag, dan is magnetisme een verdachte.
Welke horloges het meeste risico lopen
Niet elk horloge is even gevoelig. Merken die zwaar inzetten op antimagnetische techniek, zoals Rolex met de Parachrom-haarveer of Omega met de volledig antimagnetische Co-Axial Master Chronometer-kalibers, zijn tegenwoordig behoorlijk bestand tegen alledaagse magneetvelden. Wil je meer weten over hoe fabrikanten hun bewegingen beschermen tegen slijtage in bredere zin, dan is ons artikel over wanneer een revisie nodig is een logisch vervolg.
Oudere horloges en instapmodellen met een gewone stalen haarveer zijn kwetsbaarder. Vintage stukken zonder antimagnetische kast lopen het grootste risico, juist omdat de eigenaar vaak niet stilstaat bij waar het horloge de hele dag ligt. Op je nachtkastje naast de telefoonlader is precies de plek waar het misgaat.
Wat je eraan doet als het al gebeurd is
Is je horloge eenmaal gemagnetiseerd, dan helpt wachten niet. De windingen blijven aan elkaar plakken tot iemand ze demagnetiseert. Een horlogemaker doet dit met een demagnetiseerapparaat in een paar seconden, en bij veel juweliers kun je hiervoor zonder afspraak binnenlopen. De kosten liggen doorgaans tussen de 10 en 25 euro, een fractie van wat een verkeerd ingeschatte waterdichtheid je uiteindelijk kan kosten aan waterschade.
Zelf demagnetiseren met huis-tuin-en-keukenmiddeltjes werkt niet betrouwbaar en kan bij een verkeerde aanpak zelfs meer schade aanrichten. Laat dit gewoon over aan iemand die het apparaat ervoor heeft.
Let wel op: een quartz horloge reageert anders op magnetisme dan een mechanisch horloge. Daar zit geen haarveertje dat versneld gaat tikken, maar een stappenmotor die door een sterk veld tijdelijk in de war raakt. Het horloge kan dan stilvallen of de seconden overslaan. Zodra het magneetveld weg is, herstelt een quartz-uurwerk zich meestal vanzelf, iets waar mechanische horloges dus niet mee gezegend zijn.
Hoe je het voorkomt zonder je leven aan te passen
Je hoeft je horloge niet in een kluis te bewaren om dit te voorkomen. Een paar simpele gewoontes schelen al veel: leg je horloge 's nachts niet direct op of naast een telefoonlader, houd het uit de buurt van de magnetische sluiting van tassen en laptophoezen, en berg het niet op naast luidsprekers of koptelefoons met sterke magneten. Overweeg je een horlogewinder voor je automatische horloge, kijk dan even of het apparaat geen sterke magneten in de motor gebruikt, want sommige goedkope winders zijn zelf een risico.
Voor wie het naadje van de kous wil weten: de onrust en het haarveertje samen vormen het hart van het mechanisme, en hoe die precies werken staat mooi uitgelegd op de Wikipedia-pagina over de onrust. Wie dieper wil graven in wat magnetisme fysiek doet met metalen materialen, vindt de basis op de uitleg over magnetisme.
Dit check je vanavond nog
Leg je horloge vanavond eens naast je telefoon zoals je normaal doet en test morgenvroeg het tijdsverschil met een betrouwbare klok. Merk je iets vreemds, dan weet je nu meteen waar je moet zoeken voordat je naar de horlogemaker stapt. Een paar seconden per dag is normaal voor een mechanisch horloge, een paar minuten is een signaal.