Je hebt net een nieuw automatisch horloge gekocht, de datum staat een dag achter en je draait de kroon om het snel te corrigeren. Niets aan de hand, toch? Op bepaalde momenten van de dag zet je daarmee juist het datummechanisme onder spanning dat het niet aankan, en dat kan je horloge blijvend beschadigen. Het is een van de meest gemaakte fouten bij mechanische horloges, en de meeste eigenaren weten er niets van.
Wat er om middernacht gebeurt in je uurwerk
Bij een mechanisch uurwerk met datumfunctie duwt een klein pinnetje de datumschijf elke nacht rond middernacht een stapje verder. Dat gebeurt niet in een flits, het is een langzame beweging die zich over enkele uren uitstrekt. De pin drukt tegen tandjes op de schijf tot die met een klik doorspringt naar de volgende dag.
Verzet je de datum via de kroon terwijl dat pinnetje al tegen de schijf drukt, dan werk je het mechanisme tegen in plaats van ermee mee. De schijf krijgt dan kracht uit twee richtingen tegelijk. Bij een simpel quartzhorloge merk je daar weinig van, maar bij een fijn afgesteld mechanisch uurwerk kunnen de tandjes daardoor afbreken of verbuigen.
De gevarenzone tussen negen uur 's avonds en drie uur 's nachts
Horlogemakers noemen deze periode de gevarenzone. Ruwweg tussen 21.00 en 03.00 uur staat het schakelmechanisme onder spanning en kun je beter met je vingers van de kroon blijven. Bij sommige merken duurt die zone langer. Bij Rolex bijvoorbeeld voel je vaak al extra weerstand op de kroon zodra je in die uren probeert de datum te verzetten. Voel je die weerstand, stop dan meteen. Doorduwen is precies het moment waarop schade ontstaat.
Het probleem is dat je dit niet altijd op tijd doorhebt. Je komt terug van vakantie, de datum staat drie dagen achter en je begint automatisch te draaien zonder op de klok te kijken. Eén keer per ongeluk in de gevarenzone zitten breekt je horloge meestal niet meteen, maar bij herhaling loop je wel degelijk risico op blijvende schade aan het schakelmechanisme.
Zo verzet je de datum wel veilig
De vuistregel van horlogemakers: verzet de datum alleen als de wijzers ergens tussen 05.00 en 19.00 uur staan, dus ruim buiten de nachtelijke uren. Sta je toevallig midden in de gevarenzone en moet de datum toch aangepast worden, draai de wijzers dan eerst voorwaarts naar rond 06.00 uur. Vanaf dat punt zit je gegarandeerd buiten de kritieke uren en kun je de datumcorrectie gewoon doorvoeren.
Draai bij een handmatige correctie ook altijd met kleine, rustige stapjes in plaats van de kroon in één beweging een paar dagen door te spinnen. Zo voel je meteen of er ergens weerstand ontstaat, en kun je stoppen voordat er iets breekt. Bij een horloge met dag-en-datumfunctie geldt dezelfde regel voor beide schijven, want die worden vaak door hetzelfde mechanisme aangedreven.
Niet elk horloge is even kwetsbaar
Hoe gevoelig je horloge is voor deze fout hangt af van het uurwerk. Instapmodellen met een eenvoudig kaliber hebben vaak een steviger, minder precies gemaakt schakelmechanisme dat een verkeerd moment beter verdraagt. Bij hoogwaardige uurwerken, waar de onderdelen fijner en nauwkeuriger zijn afgesteld, is de marge kleiner. Dat is meteen ook een reden om te weten hoe vaak je mechanisch horloge eigenlijk een revisie nodig heeft, want een klein defect aan de datumschijf blijft vaak onopgemerkt tot de volgende servicebeurt.
Twijfel je of je horloge al schade heeft opgelopen? Let op of de datum niet meer precies om middernacht wisselt, of dat het cijfer scheef in het venster komt te staan. Loopt je horloge daarnaast ineens merkbaar sneller of langzamer, dan kan dat trouwens een heel ander probleem zijn. Lees waarom je horloge opeens te snel gaat lopen voor de meest voorkomende oorzaken daarvan.
Waarom je dit nergens in de handleiding leest
De meeste merken vermelden de gevarenzone niet duidelijk in hun instructieboekje, ook al kennen hun eigen horlogemakers het probleem al decennia. Vermoedelijk omdat het merken onnodig kwetsbaar zou maken tegenover klanten met een defecte datumschijf. Onderhoudsafdelingen van gerenommeerde merken zien de schade in de praktijk wel geregeld voorbijkomen, meestal bij horloges die net terugkomen van een lange reis of na een periode dat ze stilstonden. Draag je je horloge weinig, dan is dit ook een goed moment om te checken of een horlogewinder voor jou zinvol is, want dan hoef je de datum sowieso minder vaak handmatig bij te stellen.
Dit is de vuistregel die je nooit meer vergeet
Onthoud simpelweg: kijk eerst naar de wijzers en verzet de datum alleen als het ergens tussen de vroege ochtend en de vroege avond is. Sta je 's nachts met je horloge in je handen en moet de datum toch echt kloppen, draai dan eerst door naar de ochtend voor je de kroon aanraakt. Het kost je vijf seconden extra om op je horloge te kijken voordat je gaat verzetten. Die vijf seconden zijn een stuk goedkoper dan een bezoek aan de horlogemaker.